(13.11.1920—25.12.1986)

— Эбээн литературатын классик суруйааччыта, поэт, прозаик, ССРС суруйааччыларын союһун  чилиэнэ,  Саха  АССР  Культуратын  Үтүөлээх  үлэһитэ,  учуутал

Платон Афанасьевич  Степанов-Ламутскай  олоҕун,  айар  үлэтин  бүтүннүүтүн  төрөөбүт норуотугар анаабыта. Платон  Ламутскай  эбээн  литературатын  төрүттээччилэрэ  —  Николай  Тарабукин уонна биллиилээх поэт Василий Лебедев — саҕалаабыт үтүө үгэстэрин салҕаабыта. Эбээн литературата сайдыытыгар сүҥкэн өҥөлөөх.

П.А.Степанов 1920 сыллаахха сэтинньигэ урукку Саккырыыр оройуонугар Ламыҥха нэһилиэгин Сэбээн Куөлун кытылыгар табаһыт эбээн кэргэнигэр төрөөбүтэ.Кини оонньуур-көрүлүүр, ойор-тэйэр оҕо сааһа халлааҥҥа харбаспыт Дьааҥы суорба таас хайаларын быыстарынан, кылыгырыы устар сырдык уулаах үрэхтэринэн мэччийэ сылдьар лаҥкыр-лабаа муостардаах табалар ортолоругар ааспыта.

Кини 1933 сыллаахха Сэбээн Күөлгэ алтыс кылааска үөрэнэ сылдьан Дьокуускайга учуутал техникумун оччотооҕу эвено-эвенкийскай отделениетын түөрт сыл үөрэнэн бутэрээт төрөөбүт Сэбээн Күөлун оскуолатыгар учууталлыы төннүбүтэ. Онно биир сыл үлэлээн баран оччотооҕу Наркомпросс командировкатынан Муомаҕа учууталлыы барар буолбута. Бастаан РОНО инспекторынан анаабыттар. Онно кини улахан дьону кыра үөрэхтиир (aaҕapra, суруйарга үөрэтэр) — ликбезтэри тэрийиигэ үлэлээбит. Онтон, кини санаатыгар, дьикти ааттаах Орто Дойду диэн сиргэ эбээн оҕолорун мунньан үөрэтэр оскуолаҕа учууталлыыр буолбут. Онно Догдо Чыбааҕылаах уонна Эбэлээх нэһилиэктэриттэн эбээн оҕолорун мунньан 30-тан тахса оҕону үөрэппит. 

Сотору буолаат Сиилээннээххэ учууталлыы барбыт. Дьокуускайга кинигэ издательствотыгар редактордыы, онтон Муомаҕа “Индигир уоттара” хаһыат эппиэттиир секретарынан үлэлээн иһэн эмиэ Дьокуускайдаабыта. Онтон Березовка диэн сиргэ учууталлыы олорон аны улахан прозаҕа холоммут. Платон Афанасьевич төрөөбүт эвенин норуотун бары абыычайдарын, үгэстэрин бэрт үчүгэйдик билэрэбит. Ол билиитэ ордук кини “Сир иччитэ” диэн сахалыы тылынан суруллубут романыгар көстүбүтэ.Платон Афанасьевич айар үлэ умсулҕаныгар абылатан бэрт өртөн ырыа, хоһоон суруйар идэлэммит. Хоту киһи үксэ кэнэн, сэмэй буолааччы. Ол иһин да буолуо, кини эрдэтээҕи суруйууларын кимиэхэ да көрдөрбөккө уһуннук илдьэ сылдьыбыт. 

П.А.Степанов-Ламутскай 1962 с. диэри суруйааччы быһыытынан улаханнык биллибэтэҕэ. Ким билэр, баҕар ол курдук дьыллар ааһан иһиэх этилэр. Хата кини дьолугар 1960 сыллаахха Сэбээн Күөлгэ учууталлыы сырыттаҕына Ленинград куоракка А.И.Герцен аатынан пединститут иһинэн үлэлиир учууталлар идэлэрин үрдэтэр биир сыллаах курстарыгар баран үөрэммит. Онно сырыттаҕына кинини кытары аатырбыт ученай-тунгусовед, филологическай наука доктора, профессор В.И.Цинциус дьарыктаммыт. Олоҕун бүтүннүүтүн хотугу норуоттар, чуолаан эбээннэр тылларын үөрэтиигэ уонна чинчийиигэ анаабыт бөдөҥ ученай Платон Афанасьевич эбээн тылын билэрэ дириҥин, тыла-өһө ууһун, баайын олус сөхпүт уонна үөрбүт. Поэт эбээннии хоһооннорун сөптөөхтүк сыаналаан бэчээккэ мэктиэлээбитэ уонна бастакы кинигэтин бэйэтэ редакциялаан бэчээккэ таһааттарбыт. Ханнык баҕарар киһи хайа эрэ өттүнэн, ким эрэ көмөтүнэн киһи буолар. 

1961 с.Ленинградка Комарова диэн суруйааччылар айар дьиэлэригэр Уһук Хотугу уонна Дальний Восток суруйааччыларын бастакы конференцияларыгар кыттыыны ылбыта, элбэх суруйааччыларын кытта билсибитэ. Олор кини литературнай айар дьылҕатыгар хаһан да умнуллубат, сырдык ейдөбүлү хаалларбыттара, улахан өйөбүлү, көмөнү оҥорбуттара. Поэт Эвеннии бастакы кинигэтин Ленинградка таһаартарарга уонна кинини ССРС суруйааччыларын союһун чилиэнинэн киирэригэр бу конференция мэктиэлээбитэ. Дьэ итинтэн ылата суруйааччы быһыытынан аата-суола киэҥник биллибитэ. Кини 42 сааһыттан ситиһиитинэн кынаттанан литература эйгэтигэр таһаарыылаахтык үлэлээбитэ. Саха сиринээҕи кинигэ издательствотыгар эвеннии, сахалыы тылларынан поэт элбэх кинигэлэрэ утуу-субуу тахсан барбыттара. Ону таһынан коллективнай сборниктарга кини хоһоонноро элбэхтик бэчээттэммиттэрэ. 

Бастаан кэлэн үлэлиир сылларыгар Орто Дойдуттан Евдокия диэн кыыһы кэргэн ылбыта. Ол Едокията кэлин 11 oҕo ийэтэ буолбута. 

Муомаҕа икки төгүл, Усуйаанаҕа, Саккырыырга, Орто Халыма Березовкатыгар, уопсайа 40-тан тахса сыл учууталлаабыт.  Пионерскай, комсомольскай тэрилтэлэри үлэлэтиигэ элбэхтик эриллэн, кэлин коммуннистическай партия чилиэнэ буолан баран обшественнай үлэтэ суох олох тэһийбэппин. “Оттон учуутал, общественник буолан өр сылларга үлэлээһиммэр бастаан аҕыс сааспыттан үөрэммит Катаранньам оскуолата оннук ойу-санааны иҥэрбит эбит. Ол иһин ол оскуолабар махтал тылын этэрим олус да кунду!!! Кини миэхэ сатаабаты — үөрэт, билбэти —биллэр диэбитэ”, — диэн бэйэтин дневнигэр улахан махта-лын бэлиэтээбит. Мин эмиэ иди сгрокалары ааҕа олорон алфавикка аан бастаан үөрэппит бастакы учууталым улахан суруйааччы буол-бутунан киэн туттабын. Мин эмиэ уорэхтээх киһи буоларбарбастакы олуту охсубутугар махталым муҥура суох. Хайдахкиэн туттуом, махтаныам cyogaii, мин бастакы учууталым

П.А.Ламутскай ССРС суруйааччыларын союһун чилиэнэ,Саха республикатын культуратын үтүолээх үлэһитэ, түөркэ тиийэр үлэ медалларын кавалердара

П.А.Ламутскай саамай улахан үлэтинэн “Сир иччитэ” диэн сахалыы тылынан тахсыбыт романа буолар. Ити романын эбээннии тылынан тылбаастаан таһаартараары элбэхтик сүүрбүтэ-көппүтэ. Хомойуох иһин, ол үлэтэ ситэриллибэтэҕэ. 

Суруйааччы саамай бөдөҥ айымньыта автор тыыннааҕар кинигэ буолан бэчээттэнэн тахсыбатаҕа.П.А.Степанов-Ламутскай 1986 сыллаахха ахсынньы 25 күнүгэр Дьокуускайга өлбүтэ. Кэриэһин толороннор, төрөөбүт-улааппыт Сэбээнин Күөлун кытылыгар көмпүттэрэ. Оттон “Сир иччитэ” роман 1987 сыллаахха бэчээттэнэн күн сирин көрбүтэ. 

Виртуальная выставка

Айымньылара:

1. Күнү батыстым: хоһооннор https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/166 
2. Сырдыкка айан: ахтыылар, ыстатыйалар, хоһооннор, пьеса https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/419 
3. hээдьэ дьиэрэйэр https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/175
4. Мявун Икэлни: песни сердца https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/146
5. Наматкалтаки дюгарма = Тропа к наматканам https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/3066
6. Нэлкэрэп мучит : стихи, пьесы : для среднего и старшего школьного возраста https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/3443 
7. Нэлкэрэп мучит https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/47988
8. Сир иччитэ : роман https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/183 
9. Стихи для эвенских детей = Эвэн куҥан икэгэн https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/177
10. Хомурах устун: кыра саастаах оҕолорго https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/170
11. Эбээн остуоруйалара https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/178
12. Эвэн икэн: дёнтур https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/50387
13. Эвэн икэн https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/182
14. Этикэн хурэлни : [дентур] https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/8879

Аудио:

1. Өөйиндьэ: [аудиозапись] https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/63754
2. Өөйиндьэ суруга : [аудиоостуоруйа] https://kids.nlrs.ru/stepanov-lamutskaj-platon-afanasevich-jinde-suruga-audioostuoruja/ 
3. Стихи: [аудиозапись] https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/82258
4. Хайалар быыстарыгар : [аудиопьеса] https://kids.nlrs.ru/stepanov-lamutskaj-platon-afanasevich-khajalar-byystarygar-audiopesa/ 
5. Эбээн остуоруйалара : [аудиоостуоруйалар] https://kids.nlrs.ru/lamutskaj-platon-afanasevich-ebeen-ostuorujalara-audioostuorujalar/ 

Эбии көр:

1. Виртуальная выставка “П. А. Ламутский – гордость эвенского народа” https://old.nlrs.ru/exhibitions/lamutskiy-2020-new/
2. Тематическай коллекция “Ламутский Платон – Степанов Платон Афанасьевич”  https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/collections/1685