
— норуодунай поэт, ССРС Суруйааччыларын Сойууһун (1988), Россия уонна Саха Сиринээҕи суруйааччыларын сойуустарын (1992) чилиэнэ, СӨ (2002) уонна РФ (2007) культуратын үтүөлээх үлэһитэ. СӨ Өрөспүүбүлүкэтин Духуобунаһын Академиятын академига.
Наталья Ивановна Харлампьева 1952 сыллаахха балаҕан ыйын 9 күнүгэр Дьокуускай куорат таһынааҕы Маҕан нэһилиэгэр төрөөбүтэ. ЯГУ историко-филологическай факультетын кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрбитэ (1978).
Комсомолтан саҕалаан, ССКП обкомугар бэчээт секторын инструкторынан, Кэбээйигэ райком секретарынан үлэлээбитэ. «Хотугу трасса» хаһыат кэриспэндьиэнинэн, «Эдэр коммунист» хаһыат редакторынан, «Кыым» хаһыат культураҕа отделын сэбиэдиссэйинэн, Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатын кылаабынай редакторынан, 1990 – 2012 сс. «Саха сирэ» хаһыат сүрүн редакторынан үлэлээбитэ, «Далбар хотун» сурунаалы тэрийбитэ, бастакы редактора этэ.
НВК-«Саха» телевидениетыгар «Ааҕар балаҕан» 9 сезонун, 2015 сыллаахтан «Саха» араадьыйаҕа «Тыыннаах тыл» аһаҕас эфирын ыыппыта. 2012 – 2017 сыллардаахха култуура боппуруостарыгар СӨ Баһылыгын сүбэһитинэн үлэлээбитэ. Билигин «Саха сирэ» хаһыат кылаабынай редактора уонна Саха сирин Суруйааччыларын союһун бырабылыанньатын председателэ, Россия Суруйааччыларын союһун бырабылыанньатын секретара.
Наталья Харлампьева литература эйгэтигэр 1975 сыллаахха эдэр суруйааччылар республикатааҕы субэ мунньахтарыгар аан бастаан биллибитэ. Семен Данилов, Леонид Попов, Софрон Данилов курдук албан аатырбыт суруйааччылар харахтарын далыгар киирэн, бастакы хоһооннорунан биһирэнэн, «Чэчир» кассетаҕа «Аэроплан» диэн кинигэтэ 1976 сыллаахха тахсыбыта. Ол кэннэ кинигэлэрэ утуу-субуу күн сирин көрөн испиттэрэ: «Дьол сибикитэ»(1981 с.), «Кыһыл ньургуһун» (1986 с.),«Дьэҥкир киэһэ» (1990 с.), « Атырдьах ыйа» (1994 с.), «Дьол кымыһа» (1999 с.), «Дьэҥкир сурук» (2001 с.), «Ночной полёт» (1980 с.), «Красный подснежник» (1988 с.).
Билигин Наталья Николаевна 30-тан тахса поэтическай кинигэ уонна публицистика автора. Поэт-лирик буолан, кини поэзиятыгар үрдүк гражданствоҕа, саха — саамай хотугу түүр дьылҕатын туһунан санаа историческай бириэмэтигэр, норуотун духуобунай сыаннастарын харыстааһыҥҥа, киэҥ өйдөөх-санаалаах, киэҥник тарҕатыыга тиийэр. Кини хоһоонноро нуучча, казах, татар, английскай, турецкай, поляк, болгарскай, турецкай, азербайджан уонна вьетнам тылларыгар тылбаастаммыттара. Поэтическай кинигэлэр Н. Харлампьевой Лондоҥҥа — английскайга, Казаньҥа — татарскайга, Бакуга — азербайджанскай уонна Кызылга тува тылларыгар бэчээттэммиттэрэ. Поэт бэйэтэ эмиэ тылбааһынан дьарыктаммыта: билиҥҥи нуучча поэттарын, ону тэҥэ Татарстан, Башкортостан, Чуваш, Дагестан, Польша, Армения поэттарын айымньыларын саха тылыгар тылбаастаабыта.
А.Ахматова, Л. Гумилев, В.Шаламов, И.Бродскай, Е.Евтушенко, А.Вознесенскай айар үлэлэригэр нуучча-саха литературатын сибээстэрин көрдөрөр очеркаларын уонна эсселэрин “Признание в любви” кинигэтигэр таһааттарбыта.
Саха литературатын классиктарын литературнай нэһилиэстибэтин таһаарыыга, эдэр суруйааччылары өйөөһүҥҥэ улахана болҕомтотун уурар. Кини көҕүлээһининэн Саха сиригэр «Благодать большого снега» («Улахан хаар Илгэтэ») диэн Норуоттар икки ардыларынааҕы поэзия фестивала ыытыллар.
Наталья Николаевна Астанаҕа, Бакуга, Ереваҥҥа, Варшаваҕа, Лондоҥҥа уонна Ханайга ыытыллыбыт поэзияҕа аналлаах норуоттар икки ардыларынааҕы фестиваль кыттыылааҕа.
Казахстан Республикатын «Алаш» Литературнай бириэмийэтин (1998), Россия Улахан литературнай бириэмийэтин (2003), Александра Твардовскай аатынан Россия Суруйааччыларый сойууһун уонна Смоленскай уобалас бириэмийэтин лауреата (2003), Антона Дельвиг аатынан «Литературная газета» Бүтүн Россиятааҕы бириэмийэ хаһаайката (2017). В. В. Путин ыйааҕынан Пушкин мэтээлинэн наҕараадаламмыта (2015)
Үлэлэрэ:
- “Друзей моих прекрасные черты”… https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/108588
- Когда Слово – Дело. Народный поэт Якутии Наталья Харлампьева принимает поздравления: [беседа с председателем Союза писателей Якутии, народным поэтом и лауреатом премии “ЛГ” “Золотой Дельвиг” https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/121901
- Якутская литература на современном этапе: доклад на XV съезде Союза писателей Якутии https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/108583
- Якутское время Вячеслава Штырова https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/10718
Айымньылара:
- Азия хотун https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/9332
- Атырдьах ыйа : [хоһооннор] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12611
- Аэроплан (хоһооннор) https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12607
- Дьол кымыһа https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12612
- Дьол сибикитэ https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12608
- Дьэҥкир киэһэ https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12610
- Дьэҥкир сурук https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12613
- Красный подснежник: стихотворения https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/74288
- Кумыс счастья: стихи https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/71893
- Кыһыл ньургуһун: хоһооннор, поэмалар https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12609
- Ночной полет: стихи https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/74268
- Саха дьахтар таҥаралаах: хоһооннор https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12620
- Современный якутский рассказ = Саха аныгы кэпсээнэ: антология https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/118154
- Талыллыбыт айымньылар. 2-с т.: хоһооннор, поэмалар, проза https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12626
- Талыллыбыт айымньылар. Т. 1: хоһооннор, поэмалар https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12625
- Таптыыр сүрэҕим иминэн https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12614
- Тоҕус дьоҕус тойук https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12619
- Түүр омук үлтүркэйэбин https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12621
- Хоһоонум уҥуоргу кытыла https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12623
- Ыһыах кэннэ: хоһооннор https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12622
- Үрүҥ былыт: хоһооннор https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12624
- Үс хоһоон https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12615
Аудиоайымньылара:
- Наталья Харлампьева хоhоонноро: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/62949
Видеозаписьтар:
- 100 интервью о будущем Якутии: Наталья Харлампьева: [видеозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/68315
- Давид Кугультинов: [видеозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/131460
Подкастара:
- 100 лет издательству “Молодая гвардия”: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/81000
- 125 лет якутской литературы: видеоподкаст Натальи Харлампьевой https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/127796
- Анатолий Найман – соратник Анны Ахматовой: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/130197
- Андрею Вознесенскому исполнилось бы 90 лет: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/90894
- Баһылай Харысхал ааҕааччыларыгар эргиллэ туруо: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/59968
- Баһылай Харысхал төрөөбүтэ 75 сылыгар анаан: подкаст https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/137094
- Биография Андерсена. Жизнь и творчество писателя: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/90744
- В г. Томмоте Алданского района состоялся фестиваль авторской песни “Берег дружбы”: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/78316
- Взгляд поэта: история и современность: [видеозапись]. Вып. 1 https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/105915
- Взгляд поэта: история и современность: [видеозапись]. Вып. 2 https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/106084
- Взгляд поэта: история и современность: [видеозапись]. Вып. 3. Гендерные различия в художественной литературе https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/107090
- Взгляд поэта: история и современность: [видеозапись]. Вып. 4. Иносказания в поэзии: [видеозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/115051
- Взгляд поэта: история и современность: [видеозапись]. Вып. 5. Хрущевская оттепель и якутская литература https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/115052
- Видеоподкаст народного поэта Якутии Натальи Харлампьевой https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/124839
- Владимир Солоухин и Якутия: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/95593
- Военная поэзия. Константин Симонов: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/62947
- В чем успех фильма “Чебурашка”?: подкаст [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/84145
- Дмитрий Дыдаев. Бобуллубут кинигэ: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/69307
- Дьол баар: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/63394
- Елена Овчарова: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/87034
- Елена Слепцова-Куорсуннааҕы кытта сэһэргэһии: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/89895
- Жизнь замечательных людей. Олжас Сулейменов: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/78311
- Зинаида Архипова хоһооннорун уратыта: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/115319
- Как прошел фестиваль поэзии “Благодать большого снега”: [аудиозапись]. Ч. 1 https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/100317
- Как прошел фестиваль поэзии “Благодать большого снега”: [аудиозапись]. Ч. 2 https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/100318
- Крупный политический деятель Гавриил Чиряев и писатели Якутии: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/119903
- Лиля Брик: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/85802
- Манньыаттаах дойдута Аhыкай: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/116670
- Наталья Харлампьева об итогах работы председателем Союза писателей Якутии: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/99730
- О Раисе Реасовне Кулаковской: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/95576
- О большой любви Льва Гумилева: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/89937
- О произведении Чингиза Айтматова “Белое облако Чингисхана”: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/88814
- О связях Якутии с крупным московским издательством “Молодая гвардия”: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/111504
- О традициях Рождества в русской поэзии: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/66402
- Писатель, поэт Баир Дугаров: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/62962
- Письма Далана: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/115414
- Подкаст к 110-летию якутской писательницы Анастасии Сыромятниковой: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/122923
- Подкаст к 230-летию А. С. Грибоедова: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/122921
- Поэзия Александра Кушнера: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/95930
- Поэзия Александра Сергеевича Пушкина: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/114395
- Поэзия Михаила Юрьевича Лермонтова: подкаст [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/95817
- Поэзия Расула Гамзатова: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/98407
- Поэт Борис Слуцкий: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/78299
- Поэт и прозаик Варлам Шаламов: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/93723
- Самая яркая звезда литературного объединения “Кимберлит” поэт Алексей Васильев: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/62963
- Саха биллиилээх суруйааччыта Николай Винокуров-Урсун төрөөбүтэ 80 сылын көрсө: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/130196
- Саха литературата төрүттэмитэ 125 сылын көрсө: П. Ойуунускай саха литературатыгар суолтата: [видеозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/131311
- Саха поэзиятыгар хаар уонна кыһын суолталара https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/66405
- Семен Данилов уонна кини тылбаасчыта: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/62964
- Сергей Михалков и Якутия: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/88813
- Советский поэт Юлия Друнина: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/62965
- Сэриигэ сылдьыбыт саха суруйааччылара: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/62966
- Тайная тетрадь Анны Ахматовой: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/69291
- Таҥха. Урут уонна билигин: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/59970
- Творчество Николая Лугинова. “Хуннские повести” на русском языке: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/78296
- Творчество и личная жизнь Беллы Ахмадулиной: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/63159
- Төрөөбүт тылбытыгар сүгүрүйэбит: подкаст: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/84761
- Улуу истиэп сэмэй бэлэҕэ – киэҥ кэйээр эрбэһинэ: подкаст https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/137095
- Улуу сылгыһыт Баһылай Харысхал: Тураҕааскы уонна Боспоох: подкаст: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/84094
- Философская мысль якутского народа в лице Алексея Кулаковского, Платона Ойунского, Софрона Данилова собрана в одной книге: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/73425
- Ырыа суруйар саха поэттара: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/53084
- Ысыах глазами исследователей XVIII века: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/93721
- Эмма Герштейн: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/85780
- Якутия в записках деда Анны Ахматовой Эразма Ивановича Стогова: подкаст. [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/111498
- Якутские писатели. Художественный билингвизм: [аудиозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/63160
Эбии көр:
- Тематическая коллекция “Харлампьева Наталья Ивановна” https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/collections/1689
- Церемония передачи книг народного поэта Якутии Натальи Харлампьевой на тувинском, татарском, азербайджанском, английском и казахском языках в фонд Национальной библиотеки Якутии: [видеозапись] https://nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/134241