(18.02.1927 – 26.09.2015)

– редактор детских республиканских газет «Кэскил», «Юность Севера», учительских газет «Учуутал аргыһа», «Учительский вестник»

Протопопова Нина Иннокентьевна родилась в 1927 г. в Оттунском наслеге (ныне Чернышевском) Вилюйского улуса в крестьянской семье.

Окончила Вилюйское педучилище, партшколу при обкоме КПСС.

Педагогическую деятельность начала в 1946 г. учителем якутского языка и географии в Мастахской 7-летней школе Вилюйского района. Затем её избрали II секретарем Вилюйского райкома ВЛКСМ, работала в обкоме ВЛКСМ.

В 1958 г. в связи с возобновлением послевоенного издания республиканской пионерской газеты на якутском языке «Бэлэм буол» («Будь готов») с 1 января 1959 г. была приглашена в редакцию заведующей отделом писем.

Через два года стала редактором этой газеты.

С 1988 г. газета стала издаваться на русском языке, а с 1992 г. появились учительские газеты «Учуутал аргыһа», «Учительский вестник».

Установила именные стипендии им. Героя Советского Союза Н.А. Кондакова учащимся Вилюйского педагогического училища, ученикам Хампинской и Жемконской средних школ этого улуса. Является главным спонсором открытых ежегодных республиканских турниров по вольной борьбе и мас-рестлингу на призы Героя Советского Союза Н.А.Кондакова.

Автор трех книг по истории пионерской организации Якутии, четырех книг о замечательных женщинах республики, двух книг о жизни и деятельности командира артиллерийской батареи Н.А.Кондакова. Составитель книг о народном писателе Н.Е.Мординове-Амма Аччыгыйа и книги «Память в сердцах сохраним» о детях Сыдыбыла.

Член коллегии Министерства образования РС(Я), Департамента по делам печати и телерадиовещания РС(Я), член Республиканского Совета женщин, заместитель председателя Совета старейшин при Президенте РС(Я).

Протопопова – лауреат Госпремии Якутии в области журналистики, кавалер орденов «Знак Почета» и «Дружбы народов», обладатель знака отличия «Гражданская доблесть», почетного знака имени Софьи Сидоровой, ветеран тыла, внесший большой вклад в воспитание подрастающего поколения и в социально-экономическое развитие Якутии, редактор газет «Юность Севера», «Кэскил», «Учительский вестник», отличник народного просвещения ЯАССР, заслуженный работник культуры РФ и Якутии, Почетный гражданин Якутии, г. Якутска, Вилюйского улуса, заместитель председателя Высшего Совета старейшин Якутии.

Нина Иннокентьевна Протопопова

Нина Иннокентьевна Протопопова – талааннаах суруналыыс, суруйааччы, Саха Өрөспүүбүлүкэтин общественнай деятелэ, «Бэлэм буол», «Юность Севера» уонна «Кэскил» оҕо хаһыттарын эрэдээктэринэн 1961-2011 сс. үлэлээбит, «Бочуот знага», «Норуот доҕордоһуута» уордьаннар кавалера, РСФСР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Арассыыйа үөрэҕириитин туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин бочуоттаах гражданина, Саха АССР култууратын бочуоттаах үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Государственнай бириэмийэтин журналистикаҕа лауреата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Гражданскай килбиэн», Софья Сидорова аатынан анал аат, «Честь. Профессионализм. Достоинство» бэлиэлэр хаһаайката, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык гражданина, Дьокуускай куорат, Бүлүү уонна Нам улууһун Хамаҕатта нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, тыыл уонна үлэ бэтэрээнэ, Советскай Союз Геройун Н.А. Кондаков огдообото.

Нина Иннокентьевна биһиги Сахабыт сиригэр сайдарыгар, гражданскай уопсастыба буоларыгар бэйэтин сүдү кылаатын киллэрбит киһинэн буолар.

Кини олунньу 18 күнүгэр 1927 сыллаахха Бүлүү улууһун Чинэкэ нэһилиэгин Уотту диэн учаастакка бааһынай дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. Нина Иннокентьевна бэйэтин үлэтин саха тылын уонна география учууталынан саҕалаабыта, оҕолору кытта үлэлэһэр дьоҕурдааҕа онно арыллыбыта. Онтон 1946 сыллаахха оройуон комсомольскай кэнпириэнсийэтигэр кини Бүлүү райкомын 2 секретарынан талыллан, салайааччы быһыытынан бэйэтин сайыннарбыта. Саха государственнай университетын бүтэрэн баран, 1958 сыллаахха ахсынньы ыйтан саҕалаан «Бэлэм Буол» хаһыат эрэдээксийэтигэр сурук отделыгар сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. 1961 сыл олунньу ыйтан саҕалаан алтынньы 2011 сылыгар диэри, оруобуна 50 сыл, өрөспүүбүлүкэтээҕи  оҕо хаһыаттарыгар «Бэлэм буолга», онтон «Кэскилгэ» уонна «Юность Севера» сүрүн эрэдээктэринэн үлэлээбитэ.

Нина Иннокентьевна Протопопова аата Арассыыйа рекордтарын кинигэтигэр саамай уһуннук үлэлээбит кылаабынай эрэдээктэр быһыытынан киирбитэ. Кини оҕо хаһыатын аҕам саастаах эрэдээктэрин, оҕо хамсааһынын салайааччытын быһыытынан, кимнээҕэр да ураты, оҕо суруналыыстыката сайдарын туһугар, эдэр көлүөнэни иитиигэ бэйэтин улахан, сыаналаммат кылаатын киллэрбит киһи буолар. Ону тэҥэ кини төрүт Саха сиригэр оҕо хаһыата оҕолорго эрэ буолбакка, улахан дьоҥҥо эмиэ тиийэрин, биллэрин курдук ис сүрэҕиттэн кыһаллан туран үлэлээбитэ.

2017 олунньу 21 күнүгэр Дьокуускай куоракка Ленин проспегын, 22/1 нүөмэрдээх дьиэтигэр Нина Иннокентьевна Протопоповаҕа мемориал туруоруллубута

Бүлүү куоракка Н.И. Протопоповаҕа памятник арыллыыта – 20.09.2020 с.

Н.И. Протопопова кинигэлэрэ, публикациялара.

1. Долгун курдук куугунаан… (Саха Сирин пионерскай тэрилтэтин 1924—1927 сыллардааҕы историятыттан). Н. Протопопова, М. Дьячковская, Н. Дмитриев. — Дьокуускай:Кинигэ кыһата, 1982.
2. Айыы Далбар Хотуна (үс кинигэлээх). — Дьокуускай:Бичик, 1999—2003.
3. Эдьиий Дора. — Дьокуускай:Бичик, 2002.
4. Айыы Далбар Хотуна. [5 кинигэлээх] / Н. И. Протопопова. – Дьокуускай : Бичик, 2003-2014.
5. Александра Захарова / [бэчээккэ бэлэмнээтэ Н. И. Протопопова]. – Дьокуускай : [и. с.], 2007. – 35 с., [6] л. ил. : ил., портр.
6. Амма Аччыгыйа – «Бэлэм буолга» : ыстатыйалар, ахтыылар / [хомуйан оҥордо Н. И. Протопопова]. – Дьокуускай : Бичик, 2005. – 230, [1] с., [32] л. ил.
7. Ахтылҕан : Советскай Союз Геройа Николай Алексеевич Кондаков туhунан иhирэх тыллаах ахтыылар, суруйсуулар / [хомуйан оҥордо Н. И. Протопопова]. – Дьокуускай : Бичик, 1995. – 284, [3] с. : ил., портр.
8. Владимир Михайлович Новиков-Күннүк Уурастыырап — норуот тапталлаах поэта : фотоальбом / [редактор, хомуйан бэчээккэ бэлэмнээтэ Н. И. Протопопова]. – Дьокуускай : Бичик, 2009. – 119, [1] с. : ил., портр.
9. Долгун курдук куугунаан… : (Саха сирин пионерскай тэрилтэтин 1924-1927 сыллардааҕы историятыттан) / Н. И. Протопопова. – Якутскай : Кинигэ изд-вота, 1982. – 127 с. : ил.
10. Дьолбор «Бэлэм буолга» тубэспит эбиппин… [Видеозапись] : народнай суруйааччы Н. Е. Мординов – Амма Аччыгыйа 100 сааhыгар ананар документальнай киинэ / Правительство Республики Саха (Якутия), Министерство культуры и духовного развития Республики Саха (Якутия) ; сценарий: Н. Протопопова, Н. Сантаев ; режиссер И. Петрова ; режиссер-оператор Н. Сантаев ; монтаж и музыкальное оформление И. Петрова ; руководитель проекта А. Данилов ; администратор Я. Поскачина ; автор дикторского текста Н. Сантаев ; дикторский текст читает Эдуард Рудых. – Якутск : Алмазфильм, cop. 2007. – 1 видеодиск (DVD-Video) (45 мин) : зв., цв. с ч.-б. эпизодами ; 12 см ; в контейнере 19х14 см.
11. Олох эргиирэ. 3 кинигэлээх / Н. И. Протопопова. – Дьокуускай : Бичик, 2007-2009. – (Эдьиий Дора сүбэтэ).
12. Оҕо сааһы оҕуурдаан тутаммыт / Н. И. Протопопова. – Якутскай : Кинигэ изд-вота, 1984. – 167 с.
13. Секлетея Алексеевна Курчатова / [хомуйан оҥордо Н. И. Протопопова]. – Дьокуускай : Бичик, 2007. – 108, [4] с. : ил. – (Саха киэн туттар дьоно).
14. Сир симэҕэ : (үҥкүүһүт Е. А. Степанова туһунан) / Н. И. Протопопова. – [Дьокуускай : Бичик, 2003]. – C. 264-316 [1] с. : ил., портр.
15. Тимур сулустара : (Саха сирин пионерскай тэрилтэтин 1937-45 сылларынааҕы историятыттан) / Н. И. Протопопова, М. А. Дьячковская, И. С. Дмитриев. – Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1985. – 158, [1] с. : ил.
16. Уотту — төрүт сирбит / Г. Корякин, Н. Протопопова. – Дьокуускай : Редакция республиканских детских газет «Кэскил», «Юность Севера», 2005. – 119, [9] с. : ил.
17. Учуутал Максимовтар / [хомуйан оҥордулар: Н. И. Протопопова, С. В. Неустроев]. – Дьокуускай : Бичик, 2015. – 319, [1] с., [32] л. ил., цв. ил., портр. – (Учуутал үрдүк аата).
18. Эдьиий Дора / Н. И. Протопопова ; [киирии тыл автора В. Д. Михайлов, ХИФУ профессора]. – Дьокуускай : Бичик, 2011. – 237, [2] с., [12] л. ил., портр. : ил., портр.
19. Эдьиий Дора = Aunt Dora : перевод с якутского / Н. И. Протопопова ; [перевод с якутского на русский язык М. Е. Алексеевой ; перевод с якутского на английский язык Р. Ю. Скрыбыкина]. – Якутск : Бичик, 2006. – 126, [2] с. : ил.
20. Эдьиий Дора : Бэйэ бодону тардынар, биир холумтан тула түмсэр күн-дьыл үүннэ / Н. И. Протопопова. – Дьокуускай : Бичик, 2013. – 89, [2] с., [12] л. ил., портр. : ил., портр.
21. Где же вы, друзья — однополчане? / [автор-составитель Н. И. Протопопова]. – Якутск : Бичик, 2015. – 237 [2] с.,[4]л. ил. : цв. ил, портр.
22. Книга о доброте человеческой : [о государственном деятеле Д. Х. Данилове] / [составители: М. И. Афанасьев, Н. И. Протопопова ; редакторы: М. Е. Михалев, Н. И. Протопопова]. – Якутск : РА «С. К. Имидж», 2001. – 130, [1] с. : ил., портр.
23. От юбилея к юбилею = Үбүлүөйтэн үбүлүөйгэ : [фотоальбом / над выпуском работали: Н. И. Протопопова и др. ; главный редактор, автор предисловия Н. И. Протопопова]. – Якутск : [б. и.], 2011. – 96 с. : ил., портр.

Н.И. Протопопова олоҕун бэлиэ кэрдиистэрин уонна үлэтин туһунан литература, ыстатыйалар, ссылкалар

1. https://www.sakhaparliament.ru/tysylge/belie-kyn/10003-2022-02-19-10-51-23 Саха суруналыыстыкатын Далбар Хотуна кини этэ
2. https://nlrs.ru/open/112525 Иевлева, Анисия Михайловна. Айыы Далбар Хотуна : [суруналыыс Нина Иннокентьевна Протопопова төрөөбүтэ 95 сылын туолуутугар] / Анисия Иевлева // Ил Түмэн. – 2022. – Кулун тутар 4 күнэ.- C. 7.
3. https://nlrs.ru/open/82551 Известные женщины Якутии. Нина Протопопова (1927-2015) : [видеозапись] / Национальный центр аудиовизуального наследия народов Республики Саха (Якутия) им. И. С. Жараева ; текст подготовила Л. А. Лобанова ; монтаж Н. Е. Карамзин. – Якутск : НЦАНН РС (Я) им. И. С. Жараева, 2022. – 1 видеофайл (mp4 ; 270 Мб ; 1 мин. 13 с.) : цв., зв.
4. https://nlrs.ru/open/112482 Нина Протопопова : [Почётный редактор республиканских детских газет “Кэскил”, “Юность Севера”, заслуженный работник культуры РСФСР и ЯАССР, лауреат Государственной премии РС (Я) в области журналистики о своем детстве] // Колокольчик. – 2014. – N 6. – C. 4.
5. https://nlrs.ru/open/112526 Иринцеева-Огдо, Евдокия Семеновна. Ее величество Нина Иннокентьевна : [о 80-летнем юбилее Нины Иннокентьевны Протопоповой, главного редактора газет “Кэскил”, “Юность Севера” и др.] / Евдокия Иринцеева // Журфикс. – 2007. – Март-апрель. – С. 17.
6. https://nlrs.ru/open/112524 Она несла свет доброты : [о ветеране журналистики Н. И. Протопоповой] // Юность Севера. – 2015. – 2 октября. – С. 3.
7. https://nlrs.ru/open/112527 Кривошапкин, Николай Николаевич. “Үйэҕэ” – саха суруналыыстыкатын тыыннаах номоҕо : [республикатааҕы “Кэскил” оҕо аймах хаһыатын уонна суруналыыс Нина Протопопова туһунан] / Николай Кривошапкин // Үйэ. – 2013. – N 3.- C. 18.
8. https://librvil.ru/2017/02/25/news25022017/ Саха суруналыыстыкатын Далбар Хотуна – Нина Иннокентьевна Протопопова 90 сааһа
9. https://e-librvil.ru/book206/ Протопопова, Нина Иннокентьевна. Үрдэлтэн-үрдэлгэ : [пионерия историята] / Н.И. Протопопова // Хотугу сулус. – Электрон. дан. (1 файл : 4 МБ). — (Вилюйск : МКУ «Вилюйская межпоселенческая централизованная библиотечная система», 2022). – Режим доступа: https://e-librvil.ru/e.lib/206/206.php. — Загл. с экрана. – Текст: электронный.
10. https://keskil14.ru/tag/nina-innokentevna-protopopova/
11. Геройдар дириҥ силистээхтэр // Ураты дьылҕалаахтар : [эсселэр, ахтыылар, ыстатыйалар] / Василий Тарасович Сивцев. – Дьокуускай : Бичик, 2008. – С. 96-105.
12. Көҥүллээ – диэн көрдөһүүлээх : Нина Иннокентьевна Протопоповаҕа Дьокуускай куорат бочуоттаах гражданиныгар : [хоһоон] // Көҥүллээ, эйигин хоһуйуум / Христофор Горохов-Элгэстэн. – Дьокуускай : Бичик, 2002. – С. 49.
13. В Якутске состоится открытие мемориальной доски легенде якутской журналистики. – Текст : электронный // SakhaPress : [сайт]. – URL: https://sakhapress.ru/archives/220258 (дата обращения 28.03.2019).
14. В Якутске установили мемориальную доску в честь общественного деятеля Нины Протопоповой. – Видео : электронный // НВК Саха : официальный сайт. – URL: http://nvk-online.ru/v-yakutske-ustanovili-memorialnuyu-dosku-v-chest-obshhestvennogo-deyatelya-niny-protopopovoj-video/ (дата обращения 28.03.2019).
15. Имя якутянки занесено в российскую Книгу рекордов Гиннеса. – Текст : электронный // Sakha News : [информационно-аналитический портал]. – URL : http://www.1sn.ru/54155.html (дата обращения 12.11.2019).
16. Нина Иннокентьевна Протопопова / [редакторы: Е. А. Третьякова, А. В. Васильев ; составители: А. В. Васильев, В. П. Иванов]. – Якутск : Бичик, 2012. – 430, [1] с., [20] л. цв. ил. : ил., портр. – (Почетные граждане республики).
17. Почетные граждане : [Протопопова Нина Иннокентьевна]. – Текст : электронный // Якутск. РФ : официальный сайт. – URL: https://якутск.рф/cityes/pochetnye-grazhdane.php?ELEMENT_ID=19739 (дата обращения 15.03.2019).
18. Протопопова Нина Иннокентьевна // Почетные граждане города Якутска. 1889-2011 : биобиблиографический справочник / Окружная администрация городского округа «город Якутск», Центральная городская библиотека им. В. Г. Белинского, отдел национальной и краеведческой литературы ; составитель И. В. Уваровская. – 2-е изд., перераб. и доп. – Якутск: Смик-Мастер. Полиграфия, 2012. – С. 114-115 : фот.
19. Ушла из жизни организатор СМИ Нина Протопопова. – Текст : электронный // БЕЗФОРМАТА : [сайт]. – URL: http://yakutsk.bezformata.com/listnews/organizator-smi-nina-protopopova/38253538/ (дата обращения 15.03.2019).