(21.11.1907-01.04.1987)

– Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэһитэ, “Бочуот знага” орден кавалера, Өймөкөөн улууһун Бочуоттаах гражданина

Николай Максимович Заболоцкай Өймөкөөн улууһун I Бороҕон нэһилиэгэр сэтинньи 21 күнүгэр 1908 сыллаахха сэниэ ыалга төрөөбүтэ. Николай Максимович төрдө-yyha Тарскай диэн сыылынай поляк киһиттэн саҕаланар. Кини Хабдьы оҕонньор кыыһа Маайаны ылар. Аҕабыт кинилэри сурэхтииригэр Заболоцкай диэн араспаанньалаабыт.

Н. Заболоцкай 1917 с. Өймөкөөн биир кылаастаах (билиҥҥинэн 4 группалаах) оскуолатын 1921 сыллаахха бутэрбитэ. Гражданскай сэрии мэһэйдээн икки сыл үөрэммэтэҕэ.1924 сыллаахха Дьокуускайга 5 кылааска үөрэнэ сырыттаҕына ыарыы туран Таатта Уолбатыгар тахсан 5-6 кылааһы бүтэрэр. 

1928-29 сылларга Дьокуускайдааҕы педтехникумҥа үөрэнэ сылдьан ’’Хотугу ыччат”, ’’Эдэр большевик” хаһыаттарга эппиэттиир секретарынан үлэлиир. Кэлин 4-с курстан ”Кыым” хаһыакка үлэлии барар. 

1933 сылтан Чурапчытааҕы, Дьокуускайдааҕы педтехникумҥа учууталлыыр. П.А. Ойуунускай Саха АССР Совнаркомун иһинэн Тыл уонна культура научнай-чинчийэр институтун тэрийбитэ. Николай Максимович онно литература уонна фольклор салаатын сэбиэдиссэйинэн 1938 сыллаахха диэри үлэлээбитэ. Ити сыл норуот өстөөҕө аатыран хаайыллыбыта. 1939 с. буруйа cyoҕa биллэн босхоломмута.

1940-44 сс. Дьокуускайдааҕы пединститукка үөрэнэр. 

1944 с. аҕыйах кэмҥэ Саха государственнай музыкальнай театрыгар литературнай салаа сэбиэдиссэйинэн, онтон пединститукка учууталынан үлэлиир. Учууталлыы сылдьан, кэлин да саха литературатын үөрэтэр программалары, учебниктары, хрестоматиялары оҥорууга үлэлэһэр.

1949 сылтан профессиональной суруйааччы.

1964 с. ’’Хотугу сулус” сурунаалга проза салаатын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.Н.М. Заболоцкай литератураҕа киирбит суола ураты, чаҕылхай. Кини маҥнайгы ’’Биир буулдьа бэйэбэр” кэпсээнин 1927 с. суруйбута. 2-3 кэпсээни суруйан баран литературнай критикаҕа көспүтэ.’’Сайылыкка” маҥнайгы хомуурунньуга 50 сааһыгар 1958 с. тахсыбыта

Н.М.Заболоцкай кэпсээннэрэ, сэһэннэрэ дьоҕус эрээри олус мындырдык, сатабыллаахтык суруллубуттар. Айымньыларын тыла-өhө судургу, өйдөнүмтүө. Ханнык баҕарар айымньытыгар суруллубут төрөөбүт Өймөкөөнүн айылҕатын араас көстүүлэрэ, халлааҥҥа харбаспыт хайалара, сүүрүктээх үрэхтэрэ, дьоно-сэргэтэ кини дойдутугар муҥура суох тапталын туоһута буолаллар. Кини ’’Мааппа” сэһэнэ үгүс ааҕааччыны долгуппута. ”Мааппа” сүрүн идеята — олоххо тардыһыы. Кыыс быстах санааҕа ылларан эрдэ суорума суолламмытын кэмсиниитэ. 

Оҕолорго суруйбут айымньылара — ’’Сайылыкка”, ’’Ферма олохтооҕо”, “Болот моһуогуруулара”, ”Дьэллик кэпсээннэрэ”, остуоруйалара элбэх көлүөнэ оҕолору умсугуппута, төрөөбүт дойдуларын таптыырга үөрэппитэ саарбаҕа суох. 

1937 с. Николай Максимович ’’Саха литературатын историятын уочаркаларын” суруйуутун саҕалаабыта уонна кылгас болдьоххо, биир сыл иһинэн суруйан бутэрбитэ. Бу үлэтин П.А. Ойуунускай редакциялаабыта уонна бэчээккэ таһаартарбыта. 

Үлэлэрэ:

1. Литэрэтиирэ хрэстэмээтийэтэ: ситэтэ суох отто уонна отто оскуола 5-с кылааһыгар үөрэнэр кинигэ https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/9464
2. Саҥа суол: үөрэх иккис сыла https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/7553
3. Якутская литература: очерки https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/10566 

Айымньылара:

1. Болот моhуогуруулара : [кэпсээннэр : кыра саастаах оскуола оҕолоругар] https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/1152 
2. Дабаан: кэпсээннэр, очеркалар, ахтыылар https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/35807
3. Дьэллик кэпсээннэрэ https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/35806
4. Кэпсээннэр https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/10813
5. Күн да уһун: кэпсээннэр, сэһэннэр, очеркалар, ахтыылар https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/96030
6. Мааппа https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/9337
7. Мин сүрэх хайам: сэһэннэр, кэпсээннэр https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/35803
8. Үйэ аҥарыгар : Ыстатыйалар, ахтыылар https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/1502 
9. Үрүҥ сүүрүктэр: кэпсээннэр, очеркалар https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/35812
10. Үчүгэй сиригэр: сэһэннэр, кэпсээннэр, остуоруйалар https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/10812
11. Сайылыкка: [кэпсээн] https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/12883
12. Сайылыкка: [кэпсээннэр] https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/14110
13. Ферма олохтооҕо: оҕолорго сэһэн https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/14111

Айымньыларын тылбаастара:

1. Батыр с маленькой фермы: повесть https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/74246
2. На земле Ючюгея: повести и рассказы https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/68157 
3. Толкынды Лена = Өлүөнэ долгуннара: якут жазушыларыны хикаялары https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/80435 

Аудио:

1. Алааска : [аудиокэпсээн] https://kids.nlrs.ru/nikolaj-maksimovich-zabolotskaj-chyskhaan-alaaska-audiokepseen/
2. Быраһаайдаһыы [аудиокэпсээн] https://kids.nlrs.ru/nikolaj-maksimovich-zabolotskaj-chyskhaan-byra-aajda-yy-audiokepseen/
3. Дабаан : [аудиосэһэн] https://kids.nlrs.ru/nikolaj-maksimovich-zabolotskaj-chyskhaan-dabaan-audiose-en/
4. Ким хайдах ыалдьарынан : [аудиокэпсээн] https://kids.nlrs.ru/nikolaj-maksimovich-zabolotskaj-chyskhaan-kim-khajdakh-yaldarynan-audiokepseen/
5. Күн да уһун : [аудиосэһэн] https://kids.nlrs.ru/nikolaj-maksimovich-zabolotskaj-chyskhaan-k-n-da-u-un-audiose-en/
6. Мааппа : [аудиосэһэн] https://kids.nlrs.ru/nikolaj-maksimovich-zabolotskaj-chyskhaan-maappa-audiose-en/
7. Сайылыкка : [аудиокэпсээн] https://kids.nlrs.ru/nikolaj-maksimovich-zabolotskaj-chyskhaan-sajylykka-audiokepseen/ 
8. У костра: рассказ. [аудиокнига] https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/92421
9. Үөн сиэбитэ : [аудиокэпсээн] https://kids.nlrs.ru/nikolaj-maksimovich-zabolotskaj-chyskhaan-n-siebite-audiokepseen/
10. Экзамен иннигэр : [аудиосэһэн] https://kids.nlrs.ru/nikolaj-maksimovich-zabolotskaj-chyskhaan-ekzamen-inniger-audiose-en/

Тылбаастара:

1. Войнич, Этель Лилиан. Тигээйи : [роман] / Э. Войнич ; [Н. М. Заболоцкай тылб.]. https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/35963
2. Пушкин, Александр Сергеевич. Талыллыбыт айымньылар / А. С. Пушкин; [тылб. Г. М. Васильев уо. д. а. ; аан тыл авт. С. Кулачиков-Эллэй] https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/16365 
3. Чехов, Антон Павлович. Талыллыбыт кэпсээннэр / А. Б. Чиэхэп ; [тылб. А. И. Софронов уо. д. а. ; аан тыл авт. С. Кулаачыкап-Эллэй]. https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/13096

Эбии көр:

1. “Мааппа”: буктрейлер. [видеозапись] https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/open/92259
2. Н.М.Заболоцкий-Чысхаан — певец родного Оймяконья https://omcbs.saha.muzkult.ru/zabolockiy-chyshaan 
3. Тематическай коллекция “Чысхаан – Заболоцкий Николай Максимович”  https://new.nlrs.ru/to-readers/segments/school/collections/3003